حسابرسی به منظور رسیدگی و وارسی صورت های مالی با روش های مختلف و متکی بر اسناد و مدارک و شواهد حسابرسی انجام می شود. در این گزارش، درباره شواهد حسابرسی و نقش آن در فرآیند حسابرسی دقیق و قابل اعتماد، مطالبی ارائه شده است. نظرات خود را از طریق بخش کامنت در انتهای این گفتار از حسابرسی 24 به اشتراک بگذارید.
با ما همراه باشید.
حسابرسی دقیقا چیست ؟
حسابرسی دقیقا به معنی رسیدگی به حساب ها است. حساب ها، صورت های مالی و اسناد رویداد های مالی است که طبق استاندارد ها و اصول حسابداری، تهیه و تنظیم شده است. کار حسابرس این است که اسناد حسابداری را به منظور کشف تلقب و اشتباه، بررسی کند. به این کار وی، ممیزی یا آدیتینگ هم گفته می شود.
حتما بخوانید : حسابرس کیست و چه وظایفی دارد؟
پس حسابرس به دنبال کشف این حقیقت است که صورت های مالی، طبق استاندارد حسابداری تهیه شده یا خیر و جست و جو کند که آیا تهیه اسناد، بر اساس اطلاعات و داده های مستند و مستدل، قابل استناد هست یا خیر. حسابرس های قانونی که حسابرسی فعالیت های شرکت های سهامی عام پذیرفته شده در بورس را انجام می دهند، نماینده جامعه سهامداران حقیقی و حقوقی برای کنترل و بررسی صورت های مالی شرکت های بورسی هستند. لذا کار بسیار مهم و دقیقی پیش رو دارند.
بررسی صحت و درستی صورت های مالی درپایان هر سال مالی، از وظایف حسابرسان است. شرکت ها به منظور افزایش سرمایه از تجدید ارزیابی دارایی ها یا انواع و اقسام دیگر تامین مالی برای افزایش سرمایه، نیازمند گزارش حسابرس قانونی هستند.
حسابرسی دارای استاندارد هایی است که اطلاع از آن الزامی است.
(نمونه ای از گزارش حسابرس قانونی برای گزارش توجیهی افزایش سرمایه یک شرکت سهامی عام)
(نمونه از نحوه ارائه گزارش حسابرس مستقل و بازرس قانونی یک شرکت سهامی عام در بورس که تصریح میکند که مسئولیت تهیه صورت های مالی یاد شده، طبق استاندارد های حسابداری، با هیات مدیره شرکت است و مسئولیت حسابرس، اظهار نظر نسبت به صورت های مالی یاد شده است طبق استانداردهای حسابرسی)
(نمونه یادداشت های توضیحی حسابرس درباره تعهدات و بدهی های احتمالی و دارایی های احتمالی یک شرکت سهامی عام به سهامداران)
انواع استاندارد های حسابرسی
استاندارد های حسابرسی ، یک معیار است. یک میزان است. یک ترازو است که با آن می توان، کار حسابداری را سنجش و بررسی و ارزیابی کرد. انجمن حسابداران آمریکا، در سال 1947 میلادی، استاندارد 10 گانه حسابرسی را معرفی کرد. استاندارد حسابرسی در 3 گروه قرار می گیرد:
- استاندارد عمومی حسابرسی: در این استاندارد ها، رسیدگی توسط شخصی اجرا می شود که صلاحیت قانونی حسابرسی دارد.
- استاندارادهای حسابرسی عملیاتی: ساختار کنترل داخلی در تعیین زمان و میزان آزمون ها به منظور برنامه ریزی حسابرسی ، بایستی به دقت شناسایی شود.
- استاندارد های گزارشگری: استاندارد گزارشگری می گوید که صورت مالی، طبق اصول حسابداری تهیه شده یا خیر. در شرکت های سهامی عام، گزارش حسابرس قانونی، بندی برای تاکید روی این موضوع دارد. به کدال مراجعه کنید و انواع و اقسام گزارش های حسابرس قانونی شرکت ها را ببینید. وقتی حسابرس نمی تواند درباره صورت های مالی، اظهار نظر کند، دلایلش باید بیان شود. البته هر کشور، می تواند تفسیر های مختلفی از انواع استاندارد های حسابرسی داشته باشد که آن را بیانیه های تفسیری استانداردهای حسابرسی می گویند.
در حسابرسی ، آنچه که خیلی اهمیت دارد، شواهد حسابرسی است. اگر شواهد، به اندازه کافی، مناسب و مطلوب و قابل راستی آزمایی نباشد، کار حسابرسی ، بازدهی مناسب نخواهد داشت. اما شواهد حسابرسی چیست؟
شواهد حسابرسی چیست؟
منظور از شواهد حسابرسی ، همه داده های مورد استفاده در فرآیند حسابرسی است. از این داده ها برای اطلاع از درجه انطباق اطلاعات حسابرسی شده با معیارهای از قبل تعیین شده (منظور استاندارد های حسابداری)، که حسابرس را به نتیجه مورد نظر می رساند، استفاده می شود. هدف این است که حسابرس بتواند از شواهد حسابرسی ، برای اظهار نظر درباره قبول یا رد صورت های مالی شرکت یا موسسه مورد نظر، استفاده کند.
پس هر اندازه شواهد حسابرسی ، دقیق و کافی باشد، خروجی حسابرسی ، قابل اتکا تر است.
ویژگی های شواهد حسابرسی صورت های مالی چیست؟
- تعیین این که صورت های مالی به نحو مطلوبی ارائه شده است یا خیر (بهره مندی از شواهد).
- انواع گوناگون شواهد تهیه شده توسط حسابرسی ، کارفرما، اشخاص ثالث (ماهیت شواهد)
- سطح بالای اطمینان و قابلیت استناد معقول (قطعیت نتایج حاصل از شواهد)
- صدور انواع گزارش های حسابرسی (ماهیت نتایج)
- تصمیم گیری استفاده کننده صورت های مالی و احتمال پیگرد قانونی حسابرس (پیامد نتیجه گیری نادرست از شواهد)
تصمیم گیری حسابرس درباره نوع و میزان شواهد حسابرسی
حسابرس باید بررسی کند که کدام روش حسابرسی در بررسی صورت های مالی شرکت یا موسسه مورد نظر که در فلان صنعت مشغول به کار است، باید در دستور کار قرار بگیرد. باید بداند که اندازه نمونه انتخابی برای روش مورد نظر، چقدر است. برای این که نمونه به درستی انتخاب شود، بایستی ریسک نمونه گیری نامناسب را کاهش داد. خطر نمونه گیری درباره شواهد حسابرسی ، اهمیت بسیار دارد.
این خطر که احتمالا نمونه انتخاب شده، بیان کننده ویژگی های کلی جامعه آماری نباشد، می تواند شواهد حسابرسی را تهدید کرده و در نهایت، فرآیند حسابرسی را با چالش روبرو کند. اندازه نمونه در شواهد حسابرسی ، تحت تاثیر خطر قابل پذیرش توسط حسابرس است. هر اندازه خطر نمونه گیری قابل پذیرش توسط حسابرس، کم تر باشد، اندازه نمونه بزرگ تر خواهد شد و بالعکس.
روش های حسابرسی زمانی کاربرد دارد که به نظر حسابرسی ، بیش ترین اثربخشی و بازدهی را داشته و زمان اعلامی کارفرما نیز در روش های انتخابی، اهمیت دارد.
آیا شواهد باید متقاعد کننده باشد؟
بله! شواهد حسابرسی باید متقاعد کنندگی داشته باشند. بر اساس استاندارد های حسابرسی ، حسابرس بایستی شواهد مناسب و کافی داشته باشد تا قادر به نتیجه گیری منطقی و اظهار نظر حرفه ای باشد. هر اظهار نظر خلاف واقع، پیگرد قانونی دارد.
هدف حسابرس، کسب میزان کافی از شواهد مناسب با کم ترین هزینه ممکن است. اما توجه کنید که هزینه، هیچ وقت توجیه کننده حذف روش های ضروری یا عدم جمع آوری نمونه با اندازه کافی نخواهد نبود.
لذا، مناسب بودن معیار کیفیت شواهد حسابرسی ، مناسب بودن روش درست انتخاب شده و انتخاب نمونه درست از جمله مسائلی است که باید مد نظر باشد. انتخاب نمونه بزرگ تر و یا با تعداد بیش تری از اقلام ، جامعه بهبود پیدا نمی کند.
انتخاب شواهد مربوط و قابل اعتماد، تنها راه بهبود در شواهد حسابرسی است. شواهد حسابرسی ، زمانی قابل اعتماد است که از منابع و ماهیت قابل اعتماد کسب شده است. یعنی reliability و validity هر دو رعایت شده باشد. یعنی قابلیت اعتماد به داده های معتبر.
چه عواملی می تواند اعتماد به شواهد را تقویت کند؟
- تهیه کننده شواهد و داده ها بایستی مستقل باشد.
- شواهد کسب شده برون سازمانی، قابل اعتماد تر از شواهد درون سازمانی است.
- شواهد کسب شده در محیط کنترلی قوی، قابل اعتماد تر از محیط کنترلی ضعیف است.
- شواهد که توسط شخص حسابرسی ، بررسی، مشاهده و محاسبه مجدد شود، از شواهد غیر مستقیم، اعتماد بیش تری دارد.
- شواهدی که توسط اشخاص با صلاحیت و واجد شرایط تهیه شود، قابل اعتماد تر از شواهدی است که توسط فرد فاقد صلاحیت تهیه شده است.
- شواهدی که عینی تهیه شود، یعنی شامل تجزیه و تحلیل و اندازه گیری و مشاهده باشد، از شواهدی که بر مبنای judgement یا قضاوت تهیه شده باشد، قابلیت اعتماد بیش تری دارد.
- شواهد باید به موقع باشد. شواهد ترازنامه ای، شواهدی هستند که نزدیک به تاریخ ترازنامه بوده و قابل اعتماد هستند. شواهد سود و زیانی معمولا کل دوره را پوشش داده و اعتماد بالایی دارند.
- کافی بودن شواهد حسابرسی ، معیار کمیت فرآیند حسابرسی است.
- انتظار حسابرس از وجود تحریف و اثربخشی کنترل های داخلی کارفرما، از جمله عوامل تعیین کننده اندازه نمونه است.
شواهد حسابرسی چگونه کسب می شود؟
- وارسی دارایی های مشهود (Tangible asset): یعنی بررسی عینی دارایی های مشهود توسط حسابرس.
- دریافت تاییدیه: یا از طریق مکاتبه مستقیم اشخاص ثالث مستقل، یا مستقیم یا از طریق منابع مستقل از کارفرما حاصل می شود.
- وارسی سوابق و اسناد و مدارک: منظور، رسیدگی به مدارک و سوابق کارفرما توسط حسابرس است. هدفش این است که داده هایی که در صورت های مالی درج شده، یا بایستی درج شود، مستند باشد.
- روش های تحلیلی : آنالیز روند ها و نسبت های عمده و نوسانات و انحرافات و بررسی اطلاعات مالی و غیر مالی است. استفاده از روش های تحلیلی در مرحله برنامه ریزی و بررسی اجمالی پایان کار حسابرسی ، الزامی و در ضمن حسابرسی و حین رسیدگی، اختیاری است.
- پرس و جو: از طریق شفاهی یا کتبی از اشخاص اگاه درون یا بیرون سازمان است. پرس و جو های درون سازمانی، معمولا قطعی تلقی نمی شود چون احتمال جانبدارانه بودنش زیاداست.
- محاسبه و اجرای مجدد: کنترل مجدد از محاسبات کارفرما، محاسبه مجدد است. معمولا توسط نرم افزارهای حسابرسی انجام می شود. اگر حسابرس مستقل، رویه های حسابداری یا کنترل هایی که بخشی سیستم کنترل داخلی و حسابداری کارفرما است، آزمون کند، اجرای مجدد انجام داده است. شامل کنترل مجدد محاسبات است اما اجرای مجدد، شامل کنترل سایر روش ها است و با هم فرق دارند.
- مشاهده شخصی: همواره خطر تغییر رفتار کارکنان وجود دارد.
مناسب بودن انواع شواهد حسابرسی چقدر است؟
وارسی دارایی های مشهود
– استقلال تهیه کننده: بالا
– اثربخشی کنترل های داخلی صاحب کار: متغیر
– شناخت مستقیم حسابرس: بالا
– صلاحیت تهیه کننده: بالا
– میزان عینی بودن شواهد: بالا
دریافت تاییدیه
– استقلال تهیه کننده: بالا
– اثربخشی کنترل های داخلی کارفرما: کاربردی ندارد
– شناخت مستقیم حسابرس: پایین
– صلاحیت تهیه کننده متغیر و معمولا بالا
– میزان عینی بودن شواهد: بالا
وارسی سوابق یا مدارک
– استقلال تهیه کننده: متغیر است.
– اثربخشی کنترل های داخلی صاحب کار: متغیر است
– شناخت مستقیم حسابرس: پایین
– صلاحیت تهیه کننده:: متغیر است
– میزان عینی بودن شواهد: بالا
روش های تحلیلی
– استقلال تهیه کننده: بالا یا پایین دارد
– اثربخشی کنترل های داخلی صاحبکار: متغیر است
– شناخت مستقیم حسابرس: پایین
– صلاحیت تهیه کننده: معمولا بالا است. چون حسابرس انجام داده و کارفرما پاسخ می دهد
– میزان عینی بودن شواهد: متغیر و معمولا پایین است
روش پرس و جو
– استقلال تهیه کننده: پایین است
– اثربخشی کنترل های داخلی صاحب کار: کاربردی ندارد
– شناخت مستقیم حسابرس: پایین
– صلاحیت تهیه کننده: متغیر
– میزان عینی بودن شواهد: متغیر و پایین تا بالا
محاسبه مجدد
– استقلال تهیه کننده: بالا
– اثربخشی کنترل های داخلی کارفرما: متغیر
– شناخت مستقیم حسابرس: بالا
– صلاحیت تهیه کننده: بالا
– میزان عینی بودن شواهد: بالا
اجرای مجدد
– استقلال تهیه کننده: بالا
– اثربخشی کنترل های داخلی کارفرما: متغیر
– شناخت مستقیم حسابرس: بالا
– صلاحیت تهیه کننده: بالا
– میزان عینی بودن شواهد: بالا
مشاهده
– استقلال تهیه کننده: بالا
– اثربخشی کنترل های داخلی کارفرما: متغیر
– شناخت مستقیم حسابرس: بالا
– صلاحیت تهیه کننده: بالا
– میزان عینی بودن شواهد: متوسط
مستند سازی در حسابرسی ، به دنبال چیست؟
در حسابرسی ، بایستی مستند سازی کرد. هدف کلی مستند سازی، اطمینان بخشی معقول از کفایت حسابرسی طبق استاندارد های حسابرسی است. هدف مستند سازی، برنامه ریزی صحیح حسابرسی ، جمع آوری اطلاعات از شواهد کسب شده و نتایج آزمون ها، تهیه داده مورد نظر برای اظهار نظر صحیح حسابرس و مبنایی کافی برای بررسی سرپرستان و شرکا و سهامداران خرد حقیقی و حقوقی.
پرونده های حسابرسی تحت مالکیت حسابرس است و صرفا با حکم قضایی، می تواند توسط دیگران استفاده شود. اطلاعاتی که در اختیار حسابرس است ، باید محرمانه بماند و افشا نشود. حسابرس صرفا با مجوز کارفرما یا الزامات قانونی، مجاز به افشای اطلاعات است. حسابرس بایستی طی مدت 60 روز از تاریخ گزارش، نسبت به نهایی کردن پرونده های حسابرسی اقدام کند. دوره نگهداری مستندات حسابرسی ، 5 سال از تاریخ گزارش بوده و از معدوم سازی مستندات حسابرسی پیش از این تاریخ باید پرهیز شود.
منظور از پرونده های جاری در حسابرسی چیست؟
هر پرونده ای که مستندات حسابرسی مربوط به دوره مالی تحت حسابرسی را شامل شود، پرونده جاری است. شامل:
- برنامه های حسابرسی
- اطلاعات عمومی
- کاربرگ تراز آزمایشی: بیان کننده میزان انطباق مندرج در صورت های مالی یا مانده دفاتر می باشد. اگر تحریف با اهمیت در صورت های مالی دیده شود، اصلاحات پیشنهادی ارائه شده و اگر عدم وجود تحریف در مانده حساب دیده شود، تعدیلات طبقه بندی ارائه می شود.
- کاربرگ اصلاحات پیشنهادی یا طبقه بندی
- جداول پشتیبان
- کاربرگ تجزیه و تحلیل
- کاربرگ تفصیلی
- کاربرگ صورت مغایرت مبالغ
- کاربرگ محاسباتی
- کاربرگ خلاصه
مخاطب گرامی
نظر و دیدگاه های خود را درباره حسابرسی به خصوص چالش های گزارش های حسابرسی شرکت های سهامی عام از طریق بخش کامنت در انتهای گفتار به اشتراک بگذارید.
[…] حتما بخوانید : حسابرسی چیست ؟ […]
[…] حتما بخوانید : حسابرسی چیست ؟ […]
[…] حتما بخوانید : حسابرسی چیست ؟ […]